1.         GİRİŞ

Iğdır Ovası Doğu Anadolu Bölgesinin mikro klima özelliği gösteren, en alçak ve yüzölçümü en geniş olan ovalarından biridir. Doğu Anadolu gibi yüksek platolar ve dağlık bölgelerin geniş yer kapladığı bir bölgede bulunan ve sahip olduğu bağıl yüksekliği ile havza olarak belirlenen Iğdır ili çevresine göre gerek iklim gerekse toprak ve bitki örtüsü gibi doğal çevre özellikleri bakımından oldukça değişik özellikler gösterir.

İlimiz Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından hava kirliliği açısından 1. derece kirli iller arasında sıralanmıştır. Iğdır’da hava kalitesi ölçümleri Kasım–2006 tarihinden itibaren başlamış ve o tarihten sonraki bütün değerler İlimizde hava kirliliğinin çok tehlikeli boyutlara ulaştığı görülmektedir.

2.         SORUNUN KAYNAĞI

Kış aylarında hava kirletici parametreler ve buna bağlı olarak ta hava kalitesi indeksinin günlük ortalamaları açısından sınır değerlerin çok çok üstünde kirlilik oluşmaktadır.

Iğdır ilinde 2006 yılı içerisin 49 nolu Hava Kirliliği kontrol İstasyonu kurulmuştur. 2006, 2007 ve 2008 yıllarında yapılan ölçümlerde Partikül madde (PM10) kirliliğinin kış aylarında gün içerisinde sürekli olarak sınır değerleri aştığı görülmektedir. Raporumuz ekindeki grafiklerde Kasım 2009 içerisinde aylık hava kirliliği değerleri grafik şeklinde gösterilmiştir. Grafiklerin analizinde kirlilik parametrelerinden kükürt dioksit (SO2) (SO2 için UVS: 150 μg/m3, KVS: 400 μg/m3) ve Partikül Madde (PM10) (PM10 için UVS: 150 μg/m3, KVS:300 μg/m3) kirleticilerinden SO2 değerlerinin sınır değerlerin altında kaldığı, ancak PM10 değerinin çok yüksek olup sınır değerleri çok aştığı görülmektedir. SO2 değerlerinin hava kalitesi sınır değerlerini aşmaması ile şehirde ısınma amaçlı yakılan kömürün kaliteli ithal kömür olduğu ve bırakılan standartlara uyduğu anlaşılmaktadır.

Baskın kirletici olan Partikül madde kirlenmesinin asıl sebebi ısınma amaçlı tüketilen katı yakıtlardır. İyi kalite kömür yakılmasına rağmen partikül madde değerlerinin bu kadar yüksek olmasının en önemli sebebi ilimizin coğrafi yapısı ve hava şartlarıdır. Ayrıca kaloriferciler ile soba yakanların uygun yakma teknikleri bilmediklerinden PM10 kirliliği daha da artmaktadır.

3.         KİRLİLİĞİ TETİKLİYEN ETMENLER

3.1.      RÜZGÂR HIZI

Iğdır’da rüzgârın en fazla görüldüğü sektör batı sektörüdür (Sw,W.Nw). Bunları kuzeyden esenler takip etmekte ve en seyrek olarak da doğu sektörlü rüzgârlar görülmektedir. Aşağıdaki tabloda rüzgâr hızı verilerine yer verilmiştir. Iğdır etrafı yüksek dağlarla çevrili bir ova konumu nedeniyle, kentin üzerinde bir inversiyon tabakası oluştuğundan özellikle kış mevsiminde hava kirliliği önemli bir sorun haline gelmektedir.

Tablo 2’de 30 yıllık ortalama rüzgâr hızı değerlerinin yıllık ortalama 1,2 m/sn (4,32 km/saat)  olduğu görülmektedir. Bu çok düşük rüzgâr hızı değeri Iğdır İlinin üzerinde oluşan hava kirleticilerinin dağılmasında ve inversiyon tabakalaşmasının oluşumunun engellenmesinde olumsuz bir etki yapmaktadır. Tablo 2’de göründüğü üzere özellikle kış aylarında daha az olan rüzgâr hızı Hava Kalitesi İndeksinin olumsuz yönde etkilemektedir.

Tablo 1. Iğdır İl Merkezinde Gün İçinde Ortalama Rüzgâr Hızı

Kaynak: Meteoroloji Bölge Müdürlüğü 2003

3.2. İNVERSİYON TABAKALAŞMASI VE YÜKSEK BASINÇ

Dağ eteği bölgeleri ile vadilerde çökme inversiyonu sık aralıklarla meydana gelmektedir. Iğdır İli coğrafi yapısının dağ eteğinde olması nedeniyle İnversiyon tabakalaşması çok sık yaşanmaktadır. Özellikle kış aylarında sürekli olarak şehrin üzerini kaplayan ve şehrin nefes almasını engelleyen bu tabaka yüksek basıncında etkisiyle hava kirliliğinin ve özelliklede partikül madde kirliliğinin en önemli etkenlerinden biridir.

4. ÇÖZÜM ÖNERİSİ

Kış aylarında PM10 kirliliğinin sınır değerlerin çok üstünde çıkması özellikle solunum yolu hastalıklarını tetiklemekte ve insan sağlığını tehdit etmektedir. Çevre Orman İl Müdürlüğü ve Iğdır Belediyesince alınan tüm önlemlere rağmen PM10 kirleticisi istenilen sınır değerlere düşürülememektedir. Coğrafi yapısı nedeniyle ilimiz için tek çözüm doğal gaz kullanımının yaygınlaştırılmasıdır. EPDK tarafından yapılan Iğdır-Ağrı illerini kapsayan İhaleye ekonomik olmaması nedeniyle katılım olmamıştır. Yapılacak yeni ihalede mutlaka ekonomik olan bir il ile birleştirilmelidir. İnsan Sağlığı ve çevre kirliliği açısından aciliyet arz eden doğal gazın ilimizde kullanımı için farklı bir çözüm üretilmelidir.